(tyb. bod, wym. śr-tyb. po)

Kraj zamieszkały przez naród tybetański, w środkowej Azji na Wyżynie Tybetańskiej.

Podział terytorialny

Tybet stanowią Trzy Okręgi Ngari1)mNga’ ris sKor gSum u góry, Cztery Rogi Ucang2)dBus gtsang Ru bZhi pośrodku i Sześć Wyżyn Dokam3)mDo khams sGang Drug na dole. Co do Trzech Okręgów Ngari, to są to trzy okręgi u góry, na dole i pośrodku: w jednym okręgu: (1) Burang,4)sPu hreng Mangjul5)Mang yul i Zanskar;6)Zangs dkar w jednym okręgu: (2) Siangsiung,7)Zhang zhung Trite Górne i Dolne;8)Khri te sTod sMad w jednym okręgu: (3) Ćim9)‘Chim albo Li10)Li czyli Khotan, Drusia11)Bru sha czyli Gilgit, oraz Balti12)sBal ti czyli Baltistan. Cztery Rogi Ucang dawniej, w czasach Wiernego Króla Sonkcena,13)Chos rGyal Srong btsan, VII w. stanowiły Jeru14)g.Yas ru i Rulak15)Ru lag w Cang16)gTsang oraz Uru17)dBu ru i Joru18)g.Yo ru w U.19)dBus One, podzielone na cztery rogi,20)ru bzhi zostały później w siedemnastym wieku przemianowane na Jeru,21)g.Yas ru Jonru,22)g.Yon ru Buru23)sBus ru i Kungru.24)Gung ru Sześć Wyżyn Dokam to Wyżyna Salmo,25)Zal mo sGang Wyżyna Cała,26)Tsha ba sGang Wyżyna Markam,27)sMar khams sGang Wyżyna Pobor,28)sPo ‘bor sGang Wyżyna Mardza29)dMar rdza sGang i Najwyższa Wyżyna Miniak.30)Mi nyag Rab sGang Wyżyny te zostały wydzielone zgodnie z biegiem górskich rzek.

Religia

Od początków państwa tybetańskiego, kiedy królem był Niatri Cenpo (intronizowany w 127 r. przed n. Chr.), religią panującą w kraju był bon.31)bon Później, w czasach króla Sonkcena Gampo32)Srong btsan sGam po czyli w VII w., wprowadzono z Indii buddyzm i ustanowiono stolicą Tybetu miasto Lhasa.33)Lha sa Buddyzm indyjski zaczął się rozwijać szczególnie za panowania Trisonga Decena,34)Khri srong lDe btsan, 742–797 r. który zaprosił do Tybetu buddyjskich uczonych Padmasambawę,35)Padmasambhava Siantarakszitę,36)Śāntarakṣita Wimalamitrę37)Vimalamitra i in. Wówczas przekształcono też wiele zwyczajów tybetańskiego bonu – w istocie buddyjskich w swoim przesłaniu – i włączono je do zwyczajów buddyzmu indyjskiego, nadając w ten sposób szczególny, nowy, tybetański kształt religijności buddyjskiej.

Czasy późniejsze

W roku 1950 za sprawą najazdu i działań zbrojnych Tybet został zagarnięty przez Chiny i włączony do Chińskiej Republiki Ludowej. Od tego czasu naród tybetański walczy pokojowo o wyzwolenie, a także o przetrwanie własnego języka, dziedzictwa narodowego i obyczajów.

Na podstawie Gangs ljongs tshig mdzod chen mo, Bod kyi shes rig rmang gzhi tshogs chung 2009; i in.

Jakub Szukalski

Przypisy

↑ 1. mNga’ ris sKor gSum
↑ 2. dBus gtsang Ru bZhi
↑ 3. mDo khams sGang Drug
↑ 4. sPu hreng
↑ 5. Mang yul
↑ 6. Zangs dkar
↑ 7. Zhang zhung
↑ 8. Khri te sTod sMad
↑ 9. ‘Chim
↑ 10. Li
↑ 11. Bru sha
↑ 12. sBal ti
↑ 13. Chos rGyal Srong btsan, VII w.
↑ 14, 21. g.Yas ru
↑ 15. Ru lag
↑ 16. gTsang
↑ 17. dBu ru
↑ 18. g.Yo ru
↑ 19. dBus
↑ 20. ru bzhi
↑ 22. g.Yon ru
↑ 23. sBus ru
↑ 24. Gung ru
↑ 25. Zal mo sGang
↑ 26. Tsha ba sGang
↑ 27. sMar khams sGang
↑ 28. sPo ‘bor sGang
↑ 29. dMar rdza sGang
↑ 30. Mi nyag Rab sGang
↑ 31. bon
↑ 32. Srong btsan sGam po
↑ 33. Lha sa
↑ 34. Khri srong lDe btsan, 742–797 r.
↑ 35. Padmasambhava
↑ 36. Śāntarakṣita
↑ 37. Vimalamitra