(tyb. bod, wym. śr-tyb. po)

Kraj zamieszkały przez naród tybetański, w środkowej Azji na Wyżynie Tybetańskiej.

Podział terytorialny

Tybet stanowią Trzy Okręgi Ngari[1]mNga’ ris sKor gSum u góry, Cztery Rogi Ucang[2]dBus gtsang Ru bZhi pośrodku i Sześć Wyżyn Dokam[3]mDo khams sGang Drug na dole. Co do Trzech Okręgów Ngari, to są to trzy okręgi u góry, na dole i pośrodku: w jednym okręgu: (1) Burang,[4]sPu hreng Mangjul[5]Mang yul i Zanskar;[6]Zangs dkar w jednym okręgu: (2) Siangsiung,[7]Zhang zhung Trite Górne i Dolne;[8]Khri te sTod sMad w jednym okręgu: (3) Ćim[9]‘Chim albo Li[10]Li czyli Khotan, Drusia[11]Bru sha czyli Gilgit, oraz Balti[12]sBal ti czyli Baltistan. Cztery Rogi Ucang dawniej, w czasach Wiernego Króla Sonkcena,[13]Chos rGyal Srong btsan, VII w. stanowiły Jeru[14]g.Yas ru i Rulak[15]Ru lag w Cang[16]gTsang oraz Uru[17]dBu ru i Joru[18]g.Yo ru w U.[19]dBus One, podzielone na cztery rogi,[20]ru bzhi zostały później w siedemnastym wieku przemianowane na Jeru,[21]g.Yas ru Jonru,[22]g.Yon ru Buru[23]sBus ru i Kungru.[24]Gung ru Sześć Wyżyn Dokam to Wyżyna Salmo,[25]Zal mo sGang Wyżyna Cała,[26]Tsha ba sGang Wyżyna Markam,[27]sMar khams sGang Wyżyna Pobor,[28]sPo ‘bor sGang Wyżyna Mardza[29]dMar rdza sGang i Najwyższa Wyżyna Miniak.[30]Mi nyag Rab sGang Wyżyny te zostały wydzielone zgodnie z biegiem górskich rzek.

Religia

Od początków państwa tybetańskiego, kiedy królem był Niatri Cenpo (intronizowany w 127 r. przed n. Chr.), religią panującą w kraju był bon.[31]bon Później, w czasach króla Sonkcena Gampo[32]Srong btsan sGam po czyli w VII w., wprowadzono z Indii buddyzm i ustanowiono stolicą Tybetu miasto Lhasa.[33]Lha sa Buddyzm indyjski zaczął się rozwijać szczególnie za panowania Trisonga Decena,[34]Khri srong lDe btsan, 742–797 r. który zaprosił do Tybetu buddyjskich uczonych Padmasambawę,[35]Padmasambhava Siantarakszitę,[36]Śāntarakṣita Wimalamitrę[37]Vimalamitra i in. Wówczas przekształcono też wiele zwyczajów tybetańskiego bonu – w istocie buddyjskich w swoim przesłaniu – i włączono je do zwyczajów buddyzmu indyjskiego, nadając w ten sposób szczególny, nowy, tybetański kształt religijności buddyjskiej.

Czasy późniejsze

W roku 1950 za sprawą najazdu i działań zbrojnych Tybet został zagarnięty przez Chiny i włączony do Chińskiej Republiki Ludowej. Od tego czasu naród tybetański walczy pokojowo o wyzwolenie, a także o przetrwanie własnego języka, dziedzictwa narodowego i obyczajów.

Na podstawie Gangs ljongs tshig mdzod chen mo, Bod kyi shes rig rmang gzhi tshogs chung 2009; i in.

Jakub Szukalski

Przypisy

Przypisy
1 mNga’ ris sKor gSum
2 dBus gtsang Ru bZhi
3 mDo khams sGang Drug
4 sPu hreng
5 Mang yul
6 Zangs dkar
7 Zhang zhung
8 Khri te sTod sMad
9 ‘Chim
10 Li
11 Bru sha
12 sBal ti
13 Chos rGyal Srong btsan, VII w.
14, 21 g.Yas ru
15 Ru lag
16 gTsang
17 dBu ru
18 g.Yo ru
19 dBus
20 ru bzhi
22 g.Yon ru
23 sBus ru
24 Gung ru
25 Zal mo sGang
26 Tsha ba sGang
27 sMar khams sGang
28 sPo ‘bor sGang
29 dMar rdza sGang
30 Mi nyag Rab sGang
31 bon
32 Srong btsan sGam po
33 Lha sa
34 Khri srong lDe btsan, 742–797 r.
35 Padmasambhava
36 Śāntarakṣita
37 Vimalamitra